poniedziałek, 4 kwietnia 2016

Na gałęzi jabłonki

Zima wciąż jeszcze ociągała się z odejściem, kiedy one, nie bacząc wcale na jej opieszałość, zaczęły swoją krzątaninę. Ptaki. Tak pięknie  je słychać o tej porze roku, kiedy z zapamiętaniem wiją swoje gniazdka! Kiedy pracuję, lubię słuchać nagrań ze śpiewem ptaków. Teraz nie muszę niczego włączać, żeby wysłuchać takiego koncertu – wystarczy, że otworze okno, a dobiegną mnie dźwięczne głosy ptaków krzątających się na pobliskim drzewie.


Anne Crausaz o takim właśnie drzewie i o ptakach, które na nim przysiadają stworzyła piękną książkę. To  która jest idealną lekturą nie tylko na wiosnę, ale na cały rok, opowiada bowiem o jego 52 tygodniach i zmianach, jakie zachodzą w przyrodzie wraz z rytmem pór roku.



Każda rozkładówka to jeden tydzień. Książka zaczyna się w styczniu, pada śnieg i jest mroźno. Sikorka modra huśta się na gałęzi, pełzacz wydłubuje z zagłębień pnia śpiące owady. Mija czas, dni stają się coraz dłuższe i w drzewie zachodzi zmiana – pąki przygotowują się do otwarcia. Pomoże im marcowy deszczyk. Kiedy przylatują jaskółki dymówki, wiadomo, że już wiosna. Drzewo pięknieje, przystrojone w zieleń młodych listków. Niebawem zaczynają krążyć wokół niego pszczoły, zbierające pyłki kwiatów, by je zapylić. Będą owoce. Uwije wśród nich gniazdo wilga, która przybyła właśnie z Afryki. Nadchodzi upalne lato, koncertują świerszcze. Po niebie przetaczają się burze, nocą ćmy tańczą w świetle księżyca. 


U schyłku lata, we wrześniu, koncertuje słowik. Liście drzewa żółkną, wkrótce opadną. Sójka robi zapasy na zimę. Nastaje szarobury listopad, drzewo stoi nagie, czekając na śnieżną kołderkę. Strzyżyk szuka ukrytych larw. Wkrótce przyjdą mrozy i minie rok – 52 tygodnie podczas których setki ptaków odwiedziły drzewo, znajdując na nim pożywienie, punkt obserwacyjny, chwilowe wytchnienie w przelocie do innego miejsca lub długotrwałe schronienie.



Ilustracje Anny Crausaz są proste, estetyczne, w stonowanych barwach. Każda strona jest sumiennie zaprojektowanym obrazem, w którym zatrzymany został kadr z życia drzewa. To jedna z takich książek, które zawsze warto mieć na podorędziu, żeby móc przejrzeć je w dowolnej chwili, zachwycić się jakimś fragmentem ilustracji albo dać się urzec refleksyjnej wymowie króciutkich tekstów („Kwiaty jabłoni niedługo pozostaną tylko wspomnieniem” ;„W oddali słychać pomruki zbliżającej się burzy”;„Kończy się październikowa feeria barw”; „We mgle kolory blakną”), które są zarówno rzeczowe, jak i liryczne, przy czym przekaz nie traci spójności, co jest z pewnością dużą zasługą tłumaczki, Anny Nowackiej-Devillard. 


„52 tygodnie” to książka bez ograniczeń wiekowych, górnych czy dolnych  – obcowanie z nią da wiele przyjemności każdemu, kto po nią sięgnie.


Anne Crausaz, 52 tygodnie, tytuł oryginału: L’oiseau sur la branche, tłum. Anna Nowacka-Devillard, wyd. Widnokrąg 2015.

sobota, 2 kwietnia 2016

Książka mojego dzieciństwa

Z okazji Międzynarodowego Dnia Książki dla Dzieci wpis o mojej ukochanej książce z dzieciństwa – nie tego najwcześniejszego, lecz nieco późniejszego, bliżej 10 roku życia, kiedy to wybory czytelnicze są już świadome i mocno się indywidualizują. „Mała księżniczka” Frances Hodgson Burnett stała się dla mnie książką na całe życie, jedyną chyba, którą przeczytałam więcej niż trzy razy.



Mimo że kanwa historii powstała w 1887 roku i w niektórych momentach trąci myszką, sama postać głównej bohaterki, dziewczynki, której spokojne, ułożone życie rozpada się nagle w wyniku śmierci ojca i jedynego opiekuna, pozostaje przekonująca i nadspodziewanie łatwa do utożsamienia się dla współczesnego dziecka. Podarowałam niedawno „Małą księżniczkę” mojej córce na 10 urodziny, zastanawiając się, jak odbierze tę historię, co z niej dla siebie weźmie, na ile wczuje się w przeżycia i emocje Sary, jak zinterpretuje jej wewnętrzne rozważania. 

Sara Crewe jest bowiem według mnie jedną z tych postaci w literaturze, które nigdy się nie zestarzeją – ona trzyma głowę prosto nawet w najgorszych przeciwnościach losu i ma odwagę być przyzwoitym człowiekiem. A taka postawa zawsze będzie godna naśladowania.

Oczywiście jest też Sara jak na współczesne trendy trochę nieco zbyt egzaltowana i może nawet nieco zbyt dziecinna, a sama książka w niektórych momentach dłuży się dzisiejszemu czytelnikowi przywykłemu do krótkich skondensowanych zdań i lapidarnych opisów, ale to ledwie rysa na szkle wobec wciąż silnego oddziaływania przekazu książki. O tym, że jest on żywy, przekonałam się, gdy w jakiś miesiąc po naszej wspólnej lekturze książki, moja córka opowiedziała mi o jakiejś przepychance słownej z koleżanką w szkole, kwitując to tak: „Mamo, postanowiłam jej nie dogadywać. Tak się starałam być jak Mała Księżniczka…!”.


Moje stare wydanie sprzed 40 lat rozsypuje się w rękach. Pożółkły papier, zatarty druk, podarte brzegi kartek oraz… pokolorowane własnoręcznie ilustracje. Wszystkie, co do jednej ;-) To już raczej zabytek.  Szczęśliwie pod koniec 2015 roku Dwie Siostry wydały w serii „Mistrzowie ilustracji” „Małą księżniczkę” właśnie w takiej edycji, która jest mi najbliższa – z ilustracjami Antoniego Uniechowskiego i w tłumaczeniu Wacławy Komornickiej.



Kolejne roczniki mają zatem okazję poznać tę opowieść o zaskakujących kolejach losu, o przyjaźni, nadziei, o potrzebie prawości i sile wyobraźni. 

Warto wybrać się razem z dzieckiem w tę sentymentalną podróż. 








Frances Hodgson Burnett, Mała Księżniczka, tytuł oryginału: A Little Princess, tłum. Wacława Komornicka,  il. Antoni Uniechowski, wyd. Dwie Siostry, seria: "Mistrzowie Ilustracji", Warszawa 2015.

Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci

Dzisiaj, 2 kwietnia, obchodzimy urodziny Hansa Christiana Andersena i, nieprzypadkowo, International Children’s Book Day (Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci). 


Święto ustanowiono w 1967 roku, aby podkreślić potrzeby młodego czytelnika oraz promować literaturę i grafikę dziecięcą. Co roku inny kraj, zrzeszony w IBBY (Międzynarodowej Izbie ds. Książek dla Młodych) zostaje gospodarzem tego Dnia. W tym roku jest nim Brazylia.


Jak spędzicie ten szczególny dzień? Zaczytani? W większych miastach odbędą się różne imprezy (więcej tutaj), warto też sprawdzić, czy wydawcy i księgarze nie przygotowali z tej okazji specjalnych promocji (jak na przykład Dwie Siostry, które okazję mają podwójną!).

czwartek, 31 marca 2016

Własne miejsce


Uwielbiam kreskę Carson Ellis i tonację kolorystyczną jej prac, obecnych w picturebookach, w powieściach dla młodzieży i w czasopismach (Ellis tworzy na każdym z tych obszarów). „Domy” zachwycają szczególnie, bo są książką autorską, co pozwoliło amerykańskiej artystce puścić wodze fantazji i stworzyć na papierze świat wyłącznie podług własnych wyobrażeń.


Oto książka o domu, o tym, czym tak naprawdę może on być. Bo to oczywiście nie tylko „chatka na wsi lub mieszkanie w mieście”. Niektórzy żyją przecież w pałacach, a inni w wigwamach. Są też tacy, co mieszkają w podziemiach albo na morzu. 




Zagłębiając się wraz z dzieckiem w książkę z lubością zanurzamy się w światy przedstawione na pełnostronicowych ilustracjach, opatrzonych ledwie linijką tekstu, za to często wymownego i niepozbawionego czarnego humoru („A mieszkańcy Atlantydy budują domy pod wodą!”) i skłaniającego do refleksji. Bo co to znaczy, że niektórzy żyją na walizkach? To gdzie jest właściwie ich dom? 



Czy wygląd domu może zdradzić, kto w nim mieszka? Dlaczego dom japońskiego biznesmena i rosyjskiej babuszki tak bardzo różnią się od siebie? A gdzie mieszka księżycolud, słowacka księżna i nordycki bóg? A Ty?



Polski tytuł – „Domy” – jest nieco mylący, bo użycie tego wyrazu w liczbie mnogiej jednoznacznie podsuwa architektoniczne skojarzenia z zawartością książki.  W oryginale mamy „Home”, a więc dom w znaczeniu nie budynku, lecz ogniska domowego (podobnie w wydaniu niemieckim: Zuhause, i we francuskim: Chez nous – nie budynek, lecz własne miejsce na ziemi, takie w którym czujemy się „u siebie”). Mowa więc o niejednoznacznej i dla każdego człowieka odmiennej reprezentacji w umyśle, która kryje się pod słowem „dom”. A może nią być wszystko, tak właśnie, jak w książce Ellis, której opowieść wykracza daleko poza architektoniczno-budowlany koncept.




Carson Ellis swobodnie przeplata  ze sobą świat rzeczywisty i ten wyobrażony, rodem z baśni, legend i historycznych przekazów, zapraszając młodszych i starszych czytelników do stawiania pytań i snucia własnych rozważań na temat tego, jakie znaczenia kryją się pod jednym z najpowszechniej używanych pojęć.


Carson Ellis, Domy, tłum. Magdalena Gołdanowska, wyd. Wilga (Grupa Wydawnicza Foksal), 2016, s. 32.



wtorek, 22 marca 2016

Dobranoc, książeczko


Książki na dobranoc cieszą się popularnością zarówno wśród dzieci, jak i rodziców. Tym pierwszym pomagają się przygotować na przyjście snu, tym drugim dają szansę na skuteczne wyciszenie i ukołysanie dziecka. 


Ja mam na takie „usypiankowe” pozycje osobną półeczkę w pokoju syna.
Ostatnio pojawiła się na niej książeczka „Zaśnij ze mną” autorstwa francuskiego duetu Ramadier&Bourgeau.  Jest to rzecz o tyle nietypowa, że interaktywna – formuła książki sprawia, że dziecko bardzo aktywnie uczestniczy w rytuale kładzenia się spać. Otrzymuje bowiem ważne zadanie do wykonania: ułożenie do snu samej… książki.



Tak. Z okładki leciutko uśmiecha się książkowa buźka. Jest już nieco senna i zmęczona, a zadaniem dziecka jest przeprowadzenie jej przez cały rytuał przygotowań do snu. Jak wiadomo, przed snem myjemy zęby, robimy siusiu, słuchamy bajek, okrywamy się kołderką itp. Dziecko przywołuje wszystkie te czynności, i raz jeszcze, odgrywając rolę opiekuna, wprowadza się w senny nastrój.
Kartonowa książeczka ma wygodny format (165x216), zaokrąglone rogi i przyjemną dla oka, minimalistyczną tonację kolorystyczną, nastawioną na unikanie silnych bodźców. Jest więc głównie błękit, biel, brudny róż i czarne, czerwone i fioletowe akcenty. Strony nieparzyste zawierają króciutki tekst, parzyste zaś to po prostu twarz książki, na której pojawia się coraz to inna mimika.



Nie jestem wielką zwolenniczką eksperymentowania, jeśli chodzi o książki-usypianki. Według mnie w tym przypadku najbardziej sprawdza się klasyka, melodyjne, rymowane utwory o monotonnym sennym rytmie z powtarzającymi się sekwencjami słów tematycznie nawiązującymi do usypiania. Czasem jednak warto sięgnąć po coś innego, oryginalnego, dodać jakiś powiew świeżości i ta interaktywna książeczka świetnie się do tego nadaje. Tym bardziej, że oferuje coś więcej niż pomoc w zasypianiu – buduje w dziecku ciepłe emocje i pełne troskliwości nastawienie do książek oraz przywiązanie do nich. A tego przecenić nie sposób.


Cédric Romadier, Vincent Bourgeau (il.), Zaśnij ze mną, wyd. Babaryba 2016.